Таза әрі қауіпсіз қала – ортақ жауапкершілік

2026 жылғы 1 шілдеден бастап қалалар мен елді мекендерді абаттандырудың жаңа қағидалары қолданысқа енгізілді. Бұл өзгерістің негізгі мәні неде?

– Жаңа қағидалардың қабылдануы – елді мекендердің қазіргі заманғы талаптарға сай келбетін қалыптастыруға бағытталған маңызды қадам. Бүгінде абаттандыру ұғымын тек көшені тазалау немесе қоқыс шығару деңгейінде қарастыру жеткіліксіз.
Жаңа талаптар санитариялық тазалықпен қатар, аумақтарды көгалдандыру, жарықтандыру, қоғамдық кеңістіктерді күтіп ұстау, балалар және спорт алаңдарының қауіпсіздігі, инклюзивті орта қалыптастыру, сондай-ақ қысқы және жазғы кезеңдегі жұмыстарды жүйелі ұйымдастыру мәселелерін қамтиды.
Яғни басты мақсат тұрғындар үшін таза ғана емес, қауіпсіз, қолайлы, эстетикалық тұрғыдан тартымды және заманауи қалалық орта қалыптастыру.

Жаңа қағидалардың бұрынғы талаптардан басты ерекшелігі қандай?

– Меніңше, ең маңызды өзгеріс жауапкершілік шекараларының айқындалуы. Бұған дейін кей жағдайда белгілі бір аумақтың кімнің міндетіне жататыны жөнінде түсініспеушіліктер туындап жататын.
Қазір жер учаскелерінің меншік иелері мен жер пайдаланушылардың, ғимарат иелерінің, басқарушы ұйымдардың, мемлекеттік мекемелердің, коммуналдық және мердігер ұйымдардың міндеттері барынша нақтыланды.
Бұл – «кім жауапты?» деген сұраққа нақты жауап беруге және мәселені жедел шешуге мүмкіндік беретін маңызды тетік.
Қағидаларда «іргелес аумақ» ұғымына да ерекше мән берілген. Оның практикалық маңызы қандай?
– Бұл – абаттандыру саласындағы жауапкершілікті нақтылауға мүмкіндік беретін маңызды ұғым.
Жаңа қағидаларға сәйкес, іргелес аумақ нысанға тікелей жанасатын, периметрі бойынша 5 метр шекарадағы аумақты қамтиды. Оның нақты шекараларын жергілікті атқарушы органдар белгілейді.

Мәселен, кәсіпкерлік нысанның маңында тазалық талаптары сақталмаса, жауапты субъектіні анықтау әлдеқайда жеңілдейді. Демек, бұл норма тек аумақтың шекарасын белгілеу үшін емес, жауапкершілік мәдениетін қалыптастыру және даулы мәселелердің алдын алу үшін қажет.

Абаттандыру талаптары нақты қандай нысандарды қамтиды?

– Қағидаларда абаттандыру элементтерінің аясы едәуір кеңейтілген. Олардың қатарында көгалдар мен гүлзарлар, ағаштар мен бұталар, тротуарлар, велосипед жолдары, автотұрақтар, орындықтар, урналар, балалар және спорт алаңдары, субұрқақтар, жарықтандыру нысандары, қоршаулар, ақпараттық тақталар мен навигациялық көрсеткіштер бар.
Бұл жерде бір маңызды мәселені атап өткен жөн. Қаланың көркі тек оның тазалығымен өлшенбейді. Жайлы орта дегеніміз – адамның қауіпсіз жүріп-тұруына, демалуына, балалардың ойнауына және күнделікті қажеттіліктерін кедергісіз өтеуіне мүмкіндік беретін тұтас инфрақұрылым.
Сондықтан абаттандыру – қаланың сыртқы келбеті мен тұрғындардың өмір сапасын қатар қамтамасыз ететін кешенді бағыт.

Көгалдандыру мәселесінде қандай басымдықтар белгіленген?

– Көгалдандыру қаланың экологиялық ахуалы мен сәулеттік келбетіне тікелей әсер ететін маңызды бағыт.
Жаңа талаптарда ағаштар мен жасыл желектерді отырғызу ғана емес, оларды одан әрі күтіп-баптау, суару, санитариялық кесу, қорғау және қажет болған жағдайда қураған көшеттерді ауыстыру мәселелері де нақтыланған.
Өйткені көшет отырғызу жұмыстың бастауы ғана. Оның нәтижесі сол ағаштың бірнеше жылдан кейін сақталып, жайқалып өсуімен өлшенеді. Сондықтан біз «отырғызу – күтіп-баптау – сақтау» сабақтастығын қамтамасыз етуіміз қажет.

Балалар және спорт алаңдарының қауіпсіздігіне қандай талаптар қойылған?

– Балалардың қауіпсіздігі кез келген абаттандыру жұмысының басты өлшемдерінің бірі.
Ойын және спорт алаңдарындағы жабдықтар жарамды болуы, қауіпсіз жабын қолданылуы, құрылғылар тұрақты тексеріліп, анықталған ақаулар дер кезінде жойылуы тиіс.
Яғни алаңды бір рет орнатып қою жеткіліксіз. Оның қауіпсіздігін бүкіл пайдалану кезеңінде қамтамасыз ету – жауапты субъектілердің тұрақты міндеті. Бұл талаптар ата-аналардың алаңдарға деген сенімін арттырып, балалар үшін қауіпсіз орта қалыптастыруға бағытталған.

Инклюзивті орта қалыптастыру бағытында қандай өзгерістер бар?

– Қазіргі қоғамда қалалық инфрақұрылым әр азамат үшін қолжетімді болуы тиіс. Сондықтан жаңа қағидаларда мүмкіндігі шектеулі азаматтардың еркін қозғалысына жағдай жасау мәселесі нақтырақ қарастырылған. Пандустар, тактильді жолақтар, арнайы тұрақ орындары және кедергісіз қозғалыс элементтері – осы талаптардың негізгі құрамдас бөлігі.
Бұл жерде формалды талапты орындаумен шектелуге болмайды. Нағыз инклюзивті орта – адамның ғимаратқа кіріп қана қоймай, бүкіл аумақ бойынша қауіпсіз әрі кедергісіз қозғалуына мүмкіндік беретін орта.

Санитариялық тазалық мәселесінде қандай талаптар күшейтілді?

– Санитариялық тазалық – жаңа қағидалардың негізгі бағыттарының бірі. Көшелер мен жаяу жүргіншілер жолдарын күтіп ұстау, қоқысты уақытылы шығару, контейнер алаңдарын тазалықта ұстау, заңсыз қоқыс үйінділерін жою және маусымдық санитариялық жұмыстарды жүйелі жүргізу талаптары нақтыланды. Мұнда бір нәрсені түсіну маңызды тазалық тек қоқысты шығару емес. Мысалы, контейнердегі қалдықтар шығарылғанымен, оның айналасы ластанып жатса, мұны толыққанды санитариялық тәртіп деп бағалай алмаймыз. Сондықтан тазалықты сақтау – коммуналдық қызметтердің ғана емес, аумаққа жауапты барлық субъектінің ортақ міндеті.

Қысқы және жазғы кезеңдегі абаттандыру жұмыстары қалай ұйымдастырылады?

– Әр маусымның өзіндік ерекшелігі бар. Қыс мезгілінде қар мен мұзды уақытылы тазалау, тайғаққа қарсы материалдар қолдану, шатырлардағы мұз қатпаларын қауіпсіз жою және тұрғындардың жүріп-тұру қауіпсіздігін қамтамасыз ету маңызды.
Ал жаз мезгілінде көшелерді жуу, су себу, көгалдарды шабу, ағаштар мен гүлдерді күтіп-баптау, шаңды азайту жұмыстары жүргізіледі. Осының барлығы қаланы тек белгілі бір маусымда емес, жыл он екі ай бойы ұқыпты әрі қолайлы жағдайда ұстауға мүмкіндік береді.

Қоғамдық кеңістіктердің маңызы артып келе жатқанын байқаймыз. Бұл бағытта қандай талаптар бар?

– Қоғамдық кеңістіктер қаланың әлеуметтік өмірінің маңызды бөлігі. Саябақтар, скверлер, алаңдар, жағалаулар мен демалыс орындары тұрғындардың бос уақытын тиімді өткізуіне, спортпен айналысуына және өзара қарым-қатынас жасауына мүмкіндік береді.
Сондықтан мұндай аумақтардың тазалығы, көгалдандырылуы, жарықтандырылуы, қауіпсіздігі мен эстетикалық жағдайы тұрақты назарда болуы қажет. Қоғамдық кеңістіктің сапасы – белгілі бір деңгейде қаланың мәдениеті мен тұрғындардың өмір сүру сапасының айнасы деуге болады.

Жаңа қағидалардағы экологиялық талаптарға қандай баға бересіз?

– Экологиялық жауапкершілік – бүгінгі күннің ғана емес, келешектің мәселесі. Жасыл желектерді сақтау, ағаштарды негізсіз кесуге жол бермеу, қоршаған ортаны қорғау және қалдықтарды дұрыс басқару баршамызға ортақ міндет. Қала дамуы мен табиғи ортаны сақтау бір-біріне қарама-қайшы ұғым болмауы керек. Керісінше, өркениетті қаланың басты белгілерінің бірі инфрақұрылымдық даму мен экологиялық тепе-теңдіктің үйлесім табуы. Әрбір сақталған ағаш, әрбір таза аула, әрбір ұқыпты күтілген қоғамдық кеңістік болашаққа жасалған нақты инвестиция.
Әкімдік тарапынан абаттандыру талаптарын ұйымдастыру, аумақтардың шекараларын белгілеу, санитариялық тазалық жұмыстарын үйлестіру және жауапты ұйымдардың қызметін бақылау бағытында тиісті жұмыстар жүргізіледі. Алайда қаланың барлық аумағын тек мемлекеттік органдардың күшімен таза ұстау мүмкін емес. Әрбір меншік иесі, кәсіпкер, басқарушы ұйым, мекеме өзіне тиесілі аумаққа жауапкершілікпен қарауы қажет. Жаңа қағидалардың философиясы да осында жауапкершілікті бір жерге шоғырландырмай, әр субъектінің міндетін нақты айқындау.

Жалпы, жаңа қағидалар тұрғындардың өміріне қандай өзгеріс әкеледі деп ойлайсыз?
Ең алдымен, бұл қалалық ортаның сапасын жаңа деңгейге көтеруге бағытталған жүйелі қадам. Тазалық, көгалдандыру, жарықтандыру, қауіпсіздік, қоғамдық кеңістіктер, балалар және спорт алаңдары, инклюзивті орта мұның барлығы бір-бірімен сабақтас ұғымдар. Тұрғынға жайлы қала тек көрікті қала емес. Ол қауіпсіз, қолжетімді, таза, жасыл және өмір сүруге қолайлы қала.

Мұндай ортаны қалыптастыру әкімдікке немесе коммуналдық қызметке ғана жүктелетін міндет емес. Мемлекет қажетті жағдай мен бақылауды қамтамасыз етеді, бизнес өз нысаны мен іргелес аумағына жауап береді, басқарушы ұйымдар тұрғын үйлердің ортақ мүлкін тиісті деңгейде ұстайды, ал тұрғындар қоғамдық тәртіп пен тазалықты сақтауға үлес қосады.

Сұхбат соңында аудан тұрғындарына қандай үндеу айтар едіңіз?

– Тазалық талаптан бұрын мәдениет, қауіпсіздік ережеден бұрын жауапкершілік. Ал жайлы қала бір күнде қалыптаспайтын, күнделікті еңбектің нәтижесі.
Сондықтан әрқайсымыз өзімізге тиесілі аумақтан бастап, қоршаған ортаға жанашырлықпен қарауымыз қажет. Ауланың тазалығы, көшенің көркі, ағаштың сақталуы, балалар алаңының қауіпсіздігі мұның бәрі ортақ жауапкершіліктің көрінісі. Таза әрі қауіпсіз қала мемлекеттік органдар мен тұрғындардың өзара түсіністігі мен бірлескен іс-қимылы арқылы қалыптасады. Тазалықты сақтау бүгінгі күннің басты міндеті болу қажет.
Таза әрі жайлы қаланы қалыптастыру – келер ұрпақ алдындағы жауапкершілік.
Таза қала ортақ мәдениеттен, ортақ жауапкершіліктен және әрқайсымыздан басталады. Тұрғындарға ең бірінші тазалыққа көңіл бөліп, жас ұрпаққа табиғатты қорғау, таза аула мен жайлы ортаның құндылығын насихаттауға шақырамын.

Сұхбат берген Әулиеата ауданының әкімі Төреханов Барлық