Таза, қауіпсіз және қолжетімді орта – ортақ жауапкершілік

Қазіргі таңда халықтың өмір сүру сапасын арттыруда елді мекендердің тазалығы, қауіпсіздігі, абаттандырылуы және барлық азаматтар үшін қолжетімді болуы ерекше маңызға ие. Қолайлы орта – бұл тек таза көшелер мен абаттандырылған аулалар ғана емес, сонымен қатар әрбір адамның, оның ішінде мүгедектігі бар азаматтардың, қарттардың, балалардың және жүріп-тұруы шектеулі адамдардың қоғамдық кеңістіктерді еркін әрі қауіпсіз пайдалану мүмкіндігі.

Осы бағытта 2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанда елді мекендерді абаттандыруға қатысты жаңа Үлгілік қағидалармен қатар, сапа, қауіпсіздік және нысандардың халық үшін қолжетімділігіне қатысты маңызды өзгерістерді көздейтін жаңа Құрылыс кодексі күшіне енді. Бұл жаңашылдықтардың барлығы азаматтарға жайлы, қауіпсіз және кедергісіз орта қалыптастыруға бағытталған.

Жаңа талаптарға сәйкес, елді мекендердің санитариялық тазалығын қамтамасыз ету, аумақтарды абаттандыру және қоғамдық кеңістіктердің жай-күйін жақсарту мәселелеріне ерекше назар аударылады. Егер жергілікті қағидаларда өзгеше талап белгіленбесе, жылжымайтын мүлік иелеріне өз нысанының периметрі бойынша 5 метрге дейінгі іргелес аумақтың тазалығын қамтамасыз ету міндеті жүктеледі. Бұл көшелердің, аулалардың және ғимараттар маңындағы аумақтардың ұқыпты болуына ықпал етеді.

Сонымен қатар құрылыс материалдарын көшелерде сақтау тәртібі нақтыланып, оларды құрылыс жұмыстары жүргізіліп жатқан кезеңде ғана уақытша орналастыруға рұқсат етіледі. Материалдар жаяу жүргіншілер мен көлік қозғалысына кедергі келтірмеуі тиіс. Мұндай талаптар ең алдымен қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған.

Көпқабатты тұрғын үйлердің аулаларындағы тәртіпке де басымдық берілуде. Жарамсыз көлік құралдарын ұзақ уақыт бойы қалдыруға, сондай-ақ тұрақ орындарын заңсыз қоршауға немесе тұрақ шектеуіштерін орнатуға жол берілмейді. Аула аумағын тиімді пайдалану тұрғындардың қауіпсіздігі мен жайлылығын қамтамасыз етудің маңызды бөлігі болып табылады.

Қоғамдық кеңістіктердің сапасына қойылатын талаптар да кеңейтілді. Жаяу жүргіншілер жолдарының жағдайы, балалар және спорт алаңдарының қауіпсіздігі, сыртқы жарықтандыру, көгалдандыру, кедергісіз орта және қауіпсіз инфрақұрылым мәселелері ерекше бақылауда болады.

Бұл талаптардың әлеуметтік сала үшін маңызы зор. Себебі әлеуметтік қорғау саласының басты міндеттерінің бірі – халықтың әлеуметтік осал санаттарына қолайлы жағдай жасау және олардың қоғам өміріне толыққанды қатысуына мүмкіндік беру. Кедергісіз орта қалыптастыру осы міндеттің маңызды құрамдас бөлігі болып саналады.

2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген жаңа Құрылыс кодексіндегі өзгерістер де осы мақсатпен тығыз байланысты. Нысандардың сәйкестік декларациясына қол қою процесіне Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің аумақтық департаменттері қатысады. Бұл мүгедектігі бар адамдар мен жүріп-тұруы шектеулі азаматтар үшін қолжетімділік талаптарының сақталуын бақылауды күшейтуге мүмкіндік береді.

Нысандарды пайдалануға беру кезінде пандустардың болуы мен сапасына, кіреберіс топтарының қолжетімділігіне, санитариялық бөлмелердің талапқа сәйкестігіне, лифттер мен қозғалыс жолдарына, тактильді көрсеткіштер мен навигацияға, сондай-ақ азаматтардың қауіпсіздігі мен жайлылығын қамтамасыз ететін басқа да элементтерге назар аударылады.

Сәйкестік декларациясы – жай ғана ресми құжат емес. Ол нысанның заңнама талаптарына, құрылыс нормаларына және жобалық құжаттамаға, оның ішінде қолжетімділік талаптарына сәйкес келетінін растайды. Сондықтан құрылыс ұйымдары нысанды жобалау кезеңінің өзінде барлық азаматтардың қажеттіліктерін ескеруге тиіс.

Қолжетімді орта тек пандус немесе лифт орнатумен шектелмейді. Ол адамның ғимаратқа кедергісіз кіріп, қажетті қызметті алуына, ақпаратты еркін қабылдауына және қоғамдық кеңістікте өзін қауіпсіз сезінуіне мүмкіндік беретін тұтас инфрақұрылым болуы қажет. Осы тұрғыдан алғанда, әлеуметтік нысандардың – медициналық ұйымдардың, жұмыспен қамту орталықтарының, халыққа қызмет көрсету орындарының, білім беру және мәдениет мекемелерінің қолжетімділігі ерекше маңызды.

Жасыл желектерді күтіп-ұстау, аулалар мен саябақтарды абаттандыру, жаяу жүргіншілер жолдарын ретке келтіру де халықтың әл-ауқатына тікелей әсер етеді. Жалпы пайдаланылатын саябақтар мен гүлзарларды күтіп-ұстау жергілікті атқарушы органдардың жауапкершілігінде болса, тұрғын үй аулаларындағы жасыл желектердің жай-күйіне мүлік иелерінің бірлестіктері мен басқарушы компаниялар жауап береді.

Үй жануарларын серуендету тәртібінің сақталуы да қоғамдық орта қауіпсіздігінің бір бөлігі. Иттерді арнайы белгіленген орындарда серуендету, жануарлардың қалдықтарын дереу жинау және балалардың ойын әрі спорт алаңдарында үй жануарларын серуендетуге жол бермеу – тұрғындардың денсаулығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етудің қарапайым, бірақ маңызды талаптары.

Әлеуметтік сала мамандары үшін мұндай өзгерістердің мәні ерекше. Өйткені адамның өмір сүру сапасы тек әлеуметтік төлемдер мен көрсетілетін қызметтерге ғана емес, оның күнделікті өмір сүретін ортасына да байланысты. Таза аула, қауіпсіз жол, жарықтандырылған көше, қолжетімді ғимарат, ыңғайлы қоғамдық кеңістік – бұлардың барлығы азаматтардың әлеуметтік әл-ауқатына әсер ететін факторлар.

Кедергісіз орта әсіресе мүгедектігі бар адамдар үшін маңызды. Қолжетімді инфрақұрылым олардың білім алуға, еңбек етуге, медициналық және әлеуметтік қызметтерді пайдалануға, мәдени және қоғамдық өмірге белсенді араласуына мүмкіндік береді. Сондықтан қолжетімді орта қалыптастыру – әлеуметтік қорғаудың маңызды бағыттарының бірі ғана емес, қоғамдағы тең мүмкіндіктер қағидатын жүзеге асырудың нақты көрінісі.

Дегенмен таза, қауіпсіз және қолжетімді қала қалыптастыру тек мемлекеттік органдардың немесе коммуналдық қызметтердің міндеті емес. Бұл – тұрғындардың, кәсіпкерлердің, құрылыс ұйымдарының, басқарушы компаниялардың, жергілікті атқарушы органдардың және әлеуметтік сала мамандарының бірлескен жұмысы.

Әрбір азамат өз аумағын таза ұстап, қоғамдық тәртіпті сақтап, ортақ кеңістікке ұқыпты қараса, ал жауапты ұйымдар өз міндеттерін сапалы орындаса, қаланың өмір сүру ортасы да жақсара түседі. Құрылыс пен абаттандыру кезінде қолжетімділік талаптарын ескеру арқылы біз бүгінгі ғана емес, келешек ұрпақ үшін де қауіпсіз әрі жайлы орта қалыптастырамыз.

Таза көше, абаттандырылған аула, қауіпсіз балалар алаңы, жасыл саябақ және кедергісіз ғимарат – өркениетті қоғамның маңызды белгілері. Ал әр азаматтың өзін қауіпсіз, еркін әрі жайлы сезінуі – мемлекеттің әлеуметтік саясатының негізгі нәтижелерінің бірі.

Сондықтан жаңа талаптарды сақтау – тек заң нормаларын орындау емес. Бұл өз қаламызға, өз ауламызға және айналамыздағы адамдарға деген құрметтің белгісі. Ортақ жауапкершілік пен өзара түсіністік қалыптасқан жағдайда ғана баршаға қолайлы, таза, қауіпсіз және қолжетімді орта құра аламыз.