Азаматтардың денсаулығын қорғаудағы мемлекеттік кепілдіктер

Хамит МҰРЗАҚАСЫМОВ,
Тараз қалалық көпбейінді ауруханасы және
консультативті-диагностикалық орталығының бас дәрігері

2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енетін Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауды күшейтуге, әлеуметтік мемлекет қағидаттарын одан әрі дамытуға бағытталған. Соның ішінде денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік кепілдіктерді қамтамасыз етуге ерекше назар аударылған.

Мемлекеттің басты міндеттерінің бірі – әрбір азаматтың сапалы, қауіпсіз және қолжетімді медициналық көмек алуына жағдай жасау. Осы мақсатта елімізде тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) мен міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесі өзара сабақтаса жұмыс істейді.
Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі – мемлекет есебінен көрсетілетін медициналық қызметтердің базалық пакеті. Бұл пакет азаматтың сақтандырылған мәртебесіне қарамастан ұсынылады. Оның аясында жедел медициналық жәрдем, алғашқы медициналық-санитариялық көмек, әлеуметтік мәні бар аурулар мен аса қауіпті инфекциялар кезінде көрсетілетін медициналық көмек, профилактикалық екпелер, паллиативтік көмек және заңнамада көзделген өзге де медициналық қызметтер көрсетіледі. Осылайша мемлекет әрбір азаматтың денсаулығын қорғауға кепілдік береді.
Ал міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі азаматтарға медициналық қызметтердің кеңейтілген пакетін пайдалануға мүмкіндік береді. МӘМС – денсаулық сақтау жүйесін тұрақты қаржыландыруға және халықтың сапалы медициналық көмекке қолжетімділігін арттыруға бағытталған әлеуметтік сақтандыру тетігі. Сақтандырылған азаматтар бейінді мамандардың консультациясын, зертханалық және диагностикалық тексерулерді, жоспарлы стационарлық емді, жоғары технологиялық медициналық көмекті, медициналық оңалтуды және басқа да медициналық қызметтерді ала алады. Бұл жүйе азаматтардың қымбат медициналық қызметтерге жұмсайтын жеке шығындарын азайтып, қажетті емді уақытылы алуына мүмкіндік береді.
ТМККК мен МӘМС бір-бірін алмастырмайды, керісінше өзара толықтырады. ТМККК – мемлекет кепілдік беретін негізгі медициналық қызметтер пакеті болса, МӘМС сақтандырылған азаматтарға қосымша медициналық көмектің кеңейтілген түрлерін ұсынады. Сондықтан әрбір азамат өзінің сақтандыру мәртебесін бақылап, жарналар мен аударымдардың уақытылы төленуіне назар аударғаны жөн.
МӘМС жүйесіне жұмыс берушілер мен жұмыскерлер заңнамаға сәйкес жарналар мен аударымдар жүргізеді. Сонымен қатар мемлекет балалар, зейнеткерлер, жүкті әйелдер, көпбалалы аналар, мүгедектігі бар адамдар, студенттер, жұмыссыз ретінде тіркелген азаматтар және халықтың әлеуметтік осал санаттарына жататын өзге де тұлғалар үшін жарналарды өз есебінен төлейді. Бұл олардың медициналық көмектің кеңейтілген пакетіне толық қол жеткізуіне мүмкіндік береді.
Сақтандырылмаған азаматтар да мемлекет кепілдік берген медициналық көмектен тыс қалмайды. Олар ТМККК аясында жедел медициналық жәрдемді, алғашқы медициналық-санитариялық көмектің жекелеген түрлерін, әлеу- меттік мәні бар аурулар мен аса қауіпті инфекциялар кезінде көрсетілетін медициналық көмекті және заңнамада көзделген басқа да қызметтерді ала алады.
Медициналық қызметтерді алу үшін азаматтың алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсететін емханаға тіркелуі маңызды. Емханаға тұрғылықты жері немесе нақты тұратын мекенжайы бойынша тіркелуге болады. Тіркелген емхана арқылы азамат дәрігердің қабылдауына жазылып, қажет болған жағдайда бейінді мамандарға, диагностикалық зерттеулерге немесе стационарлық емге жолдама алады. Ал МӘМС жүйесіндегі сақтандыру мәртебесін eGov порталы, eGov Mobile қосымшасы, медициналық ұйымдар немесе Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының ақпараттық сервистері арқылы тексеруге болады.
Әрбір пациенттің сапалы әрі қауіпсіз медициналық көмек, өз денсаулығы туралы толық ақпарат алуға, медициналық ұйым мен дәрігерді заңнамада белгіленген тәртіппен таңдауға, медициналық құпияның сақталуына және көрсетілген медициналық қызметтің сапасына қатысты шағым жасау- ға құқығы бар. Сонымен қатар азаматтар өз денсаулығына жауапкершілікпен қарап, профилактикалық тексерулерден уақытылы өтіп, дәрігердің ұсынымдарын орындауға және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіне қатысуға міндетті.
Бүгінде денсаулық сақтау жүйе- сінде медициналық көмектің сапасы мен қолжетімділігін арттыруға, заманауи емдеу мен диагностиканы дамытуға, цифрлық денсаулық сақтау қызметтерін кеңейтуге және халықтың барлық санатына тең мүмкіндік жасауға басымдық берілуде. Сондықтан әрбір азамат өз құқықтары мен мемлекеттік кепілдіктерді жақсы біліп, денсаулығына жауапкершілікпен қарауға тиіс.
Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі мен міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі – азаматтардың денсаулығын қорғауға бағытталған мемлекеттік саясаттың негізгі тетіктері. Бұл жүйелер халықтың сапалы, әрі қолжетімді медициналық көмек алуына, аурулардың алдын алуға, ерте диагностика жасауға және тиімді ем қабылдауына мүмкіндік береді.
Денсаулық – ең қымбат қазына. Сондықтан мемлекет ұсынған кепілдіктерді тиімді пайдалану, сақтандыру мәртебесін бақылау және профилактикалық шараларға белсенді қатысу – әрбір азаматтың өз денсаулығына деген жауапкершілігінің көрінісі әрі еліміздің салауатты болашағының кепілі.