Жастар үшін баспана қаншалықты қолжетімді?

Бүгінде жастар арасында ең жиі көтерілетін мәселелердің бірі – баспана. Тұрақты жұмыс табу, кәсіби мансап қалыптастыру, отбасын құру секілді маңызды өмірлік кезеңдердің барлығы тұрғын үй мәселесімен тығыз байланысты. Сондықтан жастардың баспанамен қамтылуы тек жеке адамның ғана емес, тұтас қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуына әсер ететін маңызды факторлардың бірі саналады.

Қазақ халқы ежелден «Үйі бардың күйі бар» деп бекер айтпаған. Өйткені жеке баспананың болуы адамның ертеңгі күнге деген сенімін арттырып, отбасының тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Алайда қазіргі таңда көптеген жастар үшін өз үйіне қол жеткізу оңай шаруа емес. Қымбатшылықтың өсуі, тұрғын үй бағасының қымбаттауы және табыс деңгейінің жеткіліксіздігі бұл мәселені жылдан-жылға күрделендіріп отыр.

Жоғары оқу орнын аяқтаған жас маман еңбек жолын бастаған сәттен бастап көптеген қаржылық қиындықтарға тап болады. Оның алдында жұмысқа орналасу, тәжірибе жинақтау, күнделікті шығындарды өтеу сияқты міндеттер тұрады. Мұндай жағдайда бірнеше миллион теңге көлеміндегі бастапқы жарнаны жинау оңай емес. Көптеген жастар ай сайынғы табысының басым бөлігін жалдамалы пәтерге, коммуналдық қызметтерге және күнделікті қажеттіліктерге жұмсайды. Нәтижесінде тұрғын үй сатып алу үшін қаражат жинау ұзақ жылдарға созылады.

Соңғы жылдары еліміздің ірі қалаларында тұрғын үй бағасы айтарлықтай өсті. Әсіресе Астана, Алматы және Шымкент қалаларында жаңа тұрғын үйлердің бағасы көптеген жастар үшін қолжетімсіз деңгейге жетті. Қала халқының көбеюі, урбанизация үдерісі және тұрғын үйге деген сұраныстың артуы бағаның өсуіне әсер етуде. Осыған байланысты жастардың басым бөлігі ұзақ уақыт бойы жалдамалы пәтерде тұруға мәжбүр.

Жалдамалы тұрғын үйдің өзіндік қиындықтары да бар. Біріншіден, жалдау ақысы жыл сайын өсіп келеді. Екіншіден, пәтер иелері тарапынан қойылатын талаптар көбейген. Үшіншіден, жалдамалы үйде тұратын жастардың болашаққа деген сенімі төмендейді, өйткені олар кез келген уақытта басқа жерге көшуге мәжбүр болуы мүмкін. Мұндай жағдай жастардың өмір сапасына, психологиялық жай-күйіне және отбасылық жоспарларына әсер етеді.

Баспана мәселесі жастардың отбасын құруына да ықпал етеді. Әлеуметтанушылардың айтуынша, көптеген жас жұптар тұрғын үй мәселесі шешілмегендіктен некеге тұруды кейінге қалдырады. Кейбірі ата-анасымен бірге тұруға мәжбүр болса, енді бірі жалдамалы пәтерден пәтерге көшіп жүреді. Мұндай жағдайлар отбасылық қарым-қатынастарға да өз әсерін тигізеді.

Мемлекет тарапынан жастарды тұрғын үймен қамтамасыз ету бағытында түрлі бағдарламалар жүзеге асырылуда. Жеңілдетілген ипотекалық несиелер, тұрғын үй жинақ жүйелері, жалдамалы баспана бағдарламалары мыңдаған азаматтың баспана мәселесін шешуге мүмкіндік берді. Дегенмен бұл бағдарламаларға қатысу үшін белгілі бір талаптардың болуы кейбір жастарға қиындық туғызады. Мәселен, тұрақты табыс көзінің болмауы немесе жеткіліксіздігі ипотекалық несие рәсімдеуге кедергі келтіреді.

Жас мамандар үшін әсіресе алғашқы еңбек жылдары қиын кезең саналады. Көп жағдайда олардың жалақысы жоғары болмайды, ал тұрғын үй бағасы жыл сайын қымбаттап келеді. Осы себепті жастар арасында ипотекалық несиені ұзақ мерзімге рәсімдеу кең таралған. Алайда ұзақ мерзімді қаржылық міндеттеме көптеген азаматтарды алаңдатады. Себебі несие төлемдері отбасы бюджетінің едәуір бөлігін алады.

Ауылдық жерлердегі жастардың жағдайы да ерекше назар аударуды қажет етеді. Ауылдарда тұрғын үй бағасы қалаларға қарағанда төмен болғанымен, тұрақты жұмыс орындарының тапшылығы мен табыс деңгейінің төмендігі тұрғын үй мәселесін өзекті күйінде қалдыруда. Көптеген жас мамандар жақсы жұмыс пен жоғары табыс іздеп қалаға көшеді. Бұл үрдіс урбанизацияны күшейтіп, қалалардағы тұрғын үй тапшылығын одан әрі арттырады.

Сарапшылар жастардың тұрғын үйге қолжетімділігін арттыру үшін кешенді шаралар қажет екенін айтады. Ең алдымен, қолжетімді ипотекалық бағдарламалардың санын көбейту маңызды. Сонымен қатар жалдамалы тұрғын үй қорын дамыту, жас отбасыларға арналған арнайы тұрғын үй жобаларын іске асыру және жас мамандардың табысын арттыру бағытындағы жұмыстарды күшейту қажет. Әсіресе білім беру, денсаулық сақтау және әлеуметтік сала қызметкерлеріне тұрғын үй жағынан қолдау көрсету маңызды.

Баспана мәселесін шешу жастардың елде тұрақтап қалуына да ықпал етеді. Өйткені тұрғын үйге қол жеткізе алмаған азаматтардың бір бөлігі жақсы өмір іздеп шетелге көшуге немесе басқа өңірлерге қоныс аударуға ұмтылады. Сондықтан жастардың тұрғын үйге қолжетімділігін арттыру елдің адами капиталын сақтаудың да маңызды тетіктерінің бірі болып табылады.

Қорыта айтқанда, баспана мәселесі – бүгінгі жастардың ең өзекті әлеуметтік проблемаларының бірі. Өз үйіне қол жеткізу әрбір жас азаматтың арманы ғана емес, оның тұрақты өмір сүруінің, отбасы құруының және қоғамға толыққанды араласуының кепілі. Сондықтан жастардың тұрғын үйге қолжетімділігін арттыру бағытындағы жұмыстар алдағы уақытта да мемлекеттік саясаттың маңызды басымдықтарының бірі болып қала беруі тиіс. Өйткені баспаналы жастар – болашағына сенімді жастар, ал болашағына сенімді жастар – елдің жарқын келешегінің негізі.

Арайлым АБДРАХМАН,
М. Х. Дулати атындағы Тараз университеті «Конвергентті журналистика» мамандығының 2-курс студенті