ЖАСТАР ЖҰМЫССЫЗДЫҒЫ – ҚОҒАМДЫ АЛАҢДАТҚАН ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕ

Қазіргі таңда жастар жұмыссыздығы әлемнің көптеген елдері сияқты Қазақстан қоғамындағы маңызды мәселелердің бірі болып отыр. Мемлекет тарапынан жастарды жұмыспен қамтуға бағытталған түрлі бағдарламалар жүзеге асырылғанымен, еңбек нарығында өз орнын таба алмай жүрген жас мамандардың қатары әлі де азаймай келеді. Бұл мәселе тек экономикалық емес, сонымен қатар әлеуметтік тұрақтылыққа да әсер ететін өзекті түйткілге айналып отыр.

Жоғары оқу орындары мен колледждерді тәмамдаған түлектердің басым бөлігі еңбек жолын бастауда түрлі қиындықтарға тап болады. Ең басты мәселенің бірі – жұмыс берушілердің тәжірибесі бар мамандарды іздеуі. Көптеген мекемелер мен кәсіпорындар бос жұмыс орындарына үміткерлерден бірнеше жылдық еңбек өтілін талап етеді. Алайда оқу орнын енді ғана аяқтаған жас маманның мұндай тәжірибесі болуы мүмкін емес. Соның салдарынан жастардың жұмысқа орналасу мүмкіндігі шектеледі.

Сонымен қатар, еңбек нарығындағы сұраныс пен білім беру жүйесіндегі маман даярлау бағыттарының арасында сәйкессіздік те кездеседі. Кейбір мамандықтар бойынша түлектер саны көп болғанымен, сол салада бос жұмыс орындары жеткіліксіз. Ал кейбір техникалық және өндірістік салаларда білікті мамандар жетіспейді. Нәтижесінде жастар өз мамандығы бойынша жұмыс таба алмай, басқа салаға ауысуға немесе уақытша жұмыс істеуге мәжбүр болады.

Жастар жұмыссыздығының тағы бір себебі – кәсіби бағдар беру жұмыстарының жеткіліксіздігі. Кейбір талапкерлер мамандық таңдауда еңбек нарығының қажеттілігін емес, уақытша қызығушылықты немесе айналасындағы адамдардың кеңесін басшылыққа алады. Кейін таңдаған мамандығының сұранысқа ие еместігін түсініп, жұмыс іздеуде қиындықтарға кезігеді.

Жұмыссыздық жастардың әлеуметтік жағдайына ғана емес, психологиялық ахуалына да әсер етеді. Ұзақ уақыт жұмыс таба алмаған жастардың өз күшіне деген сенімі төмендеп, болашаққа деген көзқарасы өзгереді. Кей жағдайда бұл әлеуметтік енжарлыққа, қоғамнан оқшаулануға немесе шетелге көшу туралы шешім қабылдауға алып келуі мүмкін. Сондықтан жастарды жұмыспен қамту мәселесін тек экономикалық көрсеткіш ретінде емес, адами капиталды сақтау тұрғысынан қарастыру қажет.

Соңғы жылдары мемлекет жастарды қолдау бағытында бірқатар маңызды бағдарламаларды іске асырып келеді. «Жастар практикасы», «Алғашқы жұмыс орны», «Ұрпақтар келісімшарты» секілді жобалар еңбек тәжірибесі жоқ түлектердің жұмысқа орналасуына мүмкіндік беруде. Сонымен қатар кәсіпкерлікті дамытуға арналған гранттар мен жеңілдетілген несиелер де жастардың өз ісін бастауына жол ашып отыр. Дегенмен бұл мүмкіндіктер туралы ақпарат барлық жасқа бірдей жете бермейді. Сондықтан түсіндіру жұмыстарын күшейту маңызды.

Қазіргі кезеңде жастардың өздері де заман талабына сай жаңа дағдыларды меңгеруге ұмтылуы қажет. Цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы еңбек нарығына жаңа мамандықтарды алып келді. Ақпараттық технологиялар, бағдарламалау, графикалық дизайн, интернет-маркетинг, жасанды интеллект және деректерді талдау салалары бүгінде сұранысқа ие бағыттардың қатарында. Бәсекеге қабілетті болу үшін жастар үздіксіз білім алып, кәсіби біліктілігін жетілдіріп отыруы тиіс.

Жастар жұмыссыздығын азайту – мемлекет пен қоғамның ортақ міндеті. Бұл бағытта білім беру ұйымдары, жұмыс берушілер, мемлекеттік органдар және жастар ұйымдары бірлесе жұмыс істегенде ғана нақты нәтижеге қол жеткізуге болады. Жастар – елдің болашағы, мемлекеттің басты капиталы. Сондықтан олардың сапалы білім алып, тұрақты жұмысқа орналасуы және өз әлеуетін толық жүзеге асыруы  – қоғамның тұрақты дамуының негізгі кепілі.

Салтанат ЖИЕНҚҰЛ,

М.Х.Дулати атындағы Тараз универиситеті «Конвергентті журналистика» мамандығының 2-курс студенті