Жастар кітап оқудан неге алыстап барады?

Кітап – адамзат өркениетінің баға жетпес қазынасы, білім мен тәрбиенің қайнар көзі. Ғасырлар бойы ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан рухани мұраның сақталуына да кітаптың қосқан үлесі зор. Алайда бүгінгі цифрлық дәуірде жастардың кітап оқуға деген қызығушылығы төмендеп бара жатқаны жиі айтылып жүр. Бұл расында қоғамды алаңдататын мәселе. Өйткені кітаптан алыстаған ұрпақ рухани құндылықтардан да алыстап кетуі мүмкін.

Қазіргі таңда жастардың күнделікті өміріне интернет пен әлеуметтік желілер дендеп енді. Смартфон, планшет және түрлі цифрлық құрылғылар бос уақыттың негізгі серігіне айналды. Бұрын жастар кітапханаға барып, әдеби шығармаларды іздеп оқыса, бүгінде олардың көпшілігі уақытын қысқа бейнероликтер көруге немесе әлеуметтік желі парақшаларын ақтаруға жұмсайды. Нәтижесінде кітап оқуға бөлінетін уақыт азайып келеді.

Мұның басты себептерінің бірі – ақпаратты жылдам тұтынуға деген әдеттің қалыптасуы. Әлеуметтік желілердегі қысқа мәтіндер мен бейнематериалдар адамды ақпаратты тез қабылдауға үйретеді. Ал кітап оқу сабыр мен төзімділікті талап етеді. Бір шығарманы толық түсіну үшін уақыт бөліп, ой елегінен өткізу қажет. Өкінішке қарай, жылдамдыққа үйренген жастардың кейбірі мұндай дағдыдан алыстап барады.

Тағы бір мәселе – кітап оқуға деген қызығушылықтың бала кезден қалыптаспауында. Отбасында ата-ананың кітап оқуы, баласына ертегі айтып беруі немесе бірге кітапханаға баруы үлкен рөл атқарады. Егер бала кітаптың қадірін кішкентайынан сезініп өссе, оның оқу мәдениеті де жоғары болады. Ал қазіргі кезде көптеген ата-аналар да бос уақытын телефонмен өткізетіндіктен, балалар кітапқа емес, гаджеттерге жақын болып өсуде.

Мектеп пен жоғары оқу орындарының да бұл мәселеде жауапкершілігі зор. Кейде оқушылар кітапты қызығушылық үшін емес, тек міндет ретінде оқиды. Әдеби шығармаларды талдау мен насихаттаудың заманауи әдістері жеткіліксіз болған жағдайда жастар кітапты ауыр міндет ретінде қабылдауы мүмкін. Сондықтан білім беру ұйымдары кітап оқуды насихаттаудың жаңа тәсілдерін қарастыруы қажет.

Дегенмен жастар мүлдем кітап оқымайды деу қате пікір болар еді. Бүгінде түрлі жанрдағы әдебиеттерге қызығатын, кітап клубтарына қатысатын, әлеуметтік желілерде оқыған шығармаларын талқылайтын жастар аз емес. Соңғы жылдары кітап оқу мәдениетін жандандыруға бағытталған жобалар мен байқаулар да көбейіп келеді. Бұл жастар арасында кітапқа деген қызығушылықтың әлі де бар екенін көрсетеді.

Кітап оқу адамның ой-өрісін кеңейтіп қана қоймай, сөздік қорын байытады, сыни ойлау қабілетін дамытады және тұлғалық қалыптасуына ықпал етеді. Көркем әдебиет оқыған адамның қиялы ұшқыр, дүниетанымы кең болады. Сонымен қатар кітап адамды сабырлылыққа, терең ойлауға және дұрыс шешім қабылдауға үйретеді.

Қазіргі ақпарат тасқыны заманында кітаптың маңызы бұрынғыдан да арта түсті. Себебі әлеуметтік желідегі ақпараттың бәрі бірдей пайдалы немесе шынайы бола бермейді. Ал кітап – сүзгіден өткен, сараланған білім көзі. Сондықтан жастардың кітапқа деген қызығушылығын арттыру тек отбасының немесе мектептің ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті болуы тиіс.

Қорытындылай келе, жастардың кітап оқудан алыстауына технологияның дамуы, уақыт тапшылығы, оқу мәдениетінің әлсіреуі және әлеуметтік желілердің ықпалы себеп болып отыр. Дегенмен бұл жағдайды өзгертуге болады. Ол үшін кітап оқуды сәнге айналдырып қана қоймай, оның адам өміріндегі маңызын түсіндіру қажет. Өйткені кітап оқитын ұрпақ – ойлайтын ұрпақ. Ал ойлайтын ұрпақ қана елдің ертеңін жарқын ете алады.

Жаңыл Болат,

М. Х. Дулати атындағы Тараз университеті «Конвергентті журналистика» мамандығының 2–курс студенті