Жамбыл облысының климаттық-аграрлық артықшылықтары
Жамбыл облысы – уақытты континенттік климатқа жататын өңір. Тараз қаласында субтропиктік сипаттағы күрт континентті климат қалыптасқан (егіннің белсенді даму кезеңіндегі белсенді температураның жиынтық шамасы – 4 200°С, жылына 2 800 сағат күн сәулесі түседі). Сонымен қатар облыстың орталығындағы алқаптар құнарлы қара топырақпен ерекшеленеді және құнарлы жерлер мол мөлшерде кездеседі. Құрғақшылықты азайту үшін өңірде үлкен көлемде суармалы жерлер бар (шамамен 575 мың гектар). Жамбыл облысының табиғи-суландыру ресурстары (Талас өзені және жерасты сулары) жүзім мен басқа да жеміс-жидек дақылдарын өсіруге жақсы жағдай жасайды. Мысалы, көрші Түркістан облысының Жетісай ауданында климат жүзім өсіруге өте қолайлы деп саналады, ал ол жақтағы жүзім шаруашылығы жоғары өнімділікке қол жеткізіп отыр. Осылайша Жамбыл өңіріндегі ұзақ жаздық маусым мен күңгірт қыстың ауаны айтарлықтай жылытып, егіншілікке қолайлы жағдай туғызады.
Жүзімнің тағамдық және экологиялық артықшылықтары
Жүзім – полифенолға бай жеміс. Ғылыми мәлімет бойынша, жүзімде полифенолдар көп – бұл заттар табиғи антиоксиданттық қасиетке ие әрі ағзадағы зиянды еркін радикалдармен күресуге көмектеседі. Сонымен қатар жүзім құрамында жүрек-қантамырлары мен көз денсаулығын қолдайтын фитохимиялық қоспалар мен С және К дәрумендері көптеп кездеседі. Жүзім талшықты және оның құрамындағы флавоноидтар қан қысымын реттеуге, холестеринді түсіруге де ықпал етеді. Тағамдық құндылығы мен пайдалы қасиеттеріне қарай, жүзім «диеталық жеміс» саналады. Ал егер жүзім органикалық (химиялық препараттарсыз) өсірілсе, онда ол экологиялық таза өнім болып есептеледі. Бұндай өнімнің қоршаған ортаға зияны аз, ал оны тұтыну адам денсаулығына қауіп төндірмейді. Мәселен, Жетісайдағы тәжірибеде шаруашылық басшысы «сапалы әрі экологиялық таза өнім» өндіруді негізгі мақсат етіп отыр. Осылайша, экологиялық таза тәсілмен өсірілген жүзім балғын шырын, жеміс және тағамдық шикізат ретінде қауіпсіз әрі қоректік өнім көзі болады.
Мектепте жүргізіліп жатқан бастамалар
Елдегі «Жасыл мектеп» бағдарламасы аясында білім беру ұйымдарында экологиялық ағарту жобалары іске қосылуда. Мысалы, бұл бағдарламада әр мектепте оқушылардың экологиялық санасын арттыру, табиғатты қорғау бойынша іс-шаралар өткізу мақсатында «экоклубтар» құрылады. Осындай үрдіс Жамбыл облысындағы мектептерге де таралуда. Тараз қаласындағы Қаратай Тұрысов атындағы №53 мектеп-гимназияда да оқушылар мен мұғалімдер бау-бақша дақылдарын өсіру арқылы тәжірибе жүргізуде. Олар сабақ барысында экологиялық таза егіншілік пен пайдалы азықтарды өндіруді меңгеруде, топырақ пен өсімдіктерді қорғау бойынша тренингтерге қатысады. Осындай бастамалар мектеп оқушыларына ауыл шаруашылығының қыр-сырын үйретіп қана қоймай, оларды күнделікті өмірде пайдалы қоректік дақылдарды өндіруге ынталандырады.
Жүзімді өсіру және шырын өндіру технологияларын жетілдіру жолдары
Жүзім шаруашылығында заманауи технологиялар өнімділікті арттырып, табиғи ресурстарды үнемдеуге мүмкіндік береді. Мысалы, жылыжайда жүзім өсіру су мен қоректік заттарды тиімді пайдалануға септігін тигізеді, ал тамшылатып суару әдісі суды үнемдеу арқылы өнім сапасын жақсартады. Алдын ала таңдап алынған жоғары өнімді жүзім сорттарын қолдану, топырақтағы қоректік заттарды үздіксіз жаңарту – өсімдіктерді тыңайтқыштармен және органикалық тыңайтқыштармен қалпына келтіру, аралас дақылдық жүйелер арқылы топырақты қатайтуды болдырмау – маңызды әдіс. Сонымен қатар жоғары тығыздықты егіс жүйелерін енгізу арқылы гектарына алынатын өнімділік артады. Ғалымдар жаңа селекцияның жоғары қарқынды бау технологияларын және суды-энергияны үнемдейтін жүйелерді дамытуда. Мысалы, аграрлық инновациялық жобаларда «Мичуринский» бағы сияқты зертханалық алқаптарда суды және энергияны аз жұмсайтын, табиғи ресурстарды қорғауға бағытталған қондырғылар сынақтан өткізіледі. Шырын өндіру технологиясын жетілдіруде алуан қадамды тазарту, тоңазытылып сығу сияқты әдістер қолданылады. Олар шырынның табиғи дәмін сақтауға және қоректік құндылықты жоғалтпауға бағытталған. Заманауи қондырғылар мен өңдеу жабдықтары балғын жүзімді жоғары сапалы шырынға айналдыруды жеңілдетеді.
Қорытынды және болашағы
Жүзім шаруашылығы Жамбыл облысының ауыл шаруашылығын әртараптандыруға зор үлес қосады. Мысалға, көршілес облыстың Жетісай ауданында жүзім өсіру ауылдық жерлерде тұрақты жұмыс орындарын аша отырып, өңірдің агроөнеркәсіптік әлеуетін арттыруға жол ашты. Мұндай жетістіктер Жамбыл облысы үшін де басымды мақсат болуға тиіс. Өңірде өндірілген экологиялық таза жүзім мен одан алынған шырындар ішкі нарықты азық-түлікпен қамтамасыз етіп, экспорттық мүмкіндіктерді кеңейте алады. Жүзімнен жасалған пайдалы шырындар халықтың саулығын қолдайтын тағам көзі ғана емес, ауыл тұрғындарына табыс әкелетін жаңашыл кәсіп бола алады.
Аяулым РУСЛАНҚЫЗЫ