Тараздың тазалығы, көркі мен тұрғындарға қолайлы болуы – қала әкімдігінің ғана емес, қала аумағында қызмет атқаратын кәсіпкерлердің, ұйымдар мен коммуналдық кәсіпорындардың да ортақ жауапкершілігі.
Осы бағыттағы талаптар Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 3 маусымдағы №282 бұйрығымен бекітілген Қалалар мен елді мекендердің аумақтарын абаттандырудың үлгілік қағидаларымен реттеледі.
Жаңа Үлгілік қағидалар 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілді және бұрын қолданылған абаттандырудың үлгілік қағидаларының орнына келді.
Қағидалар кімдерге қатысты?
Жаңа талаптар құқықтық мәртебесі мен шаруашылық қызметінің нысанына қарамастан барлық заңды және жеке тұлғаларға, сондай-ақ аула және қоғамдық аумақтарды абаттандыруға жауапты лауазымды адамдарға қолданылады.
Демек, сауда орындары, қоғамдық тамақтану объектілері, өндірістік кәсіпорындар, қызмет көрсету нысандары және басқа да кәсіпкерлік субъектілері өздеріне тиесілі немесе өзге де заңды негізде пайдаланылатын аумақтарды тиісті жағдайда ұстауға мән беруі қажет.
«Іргелес аумақ» дегеніміз не?
Жаңа Үлгілік қағидалардағы кәсіпкерлер үшін маңызды нормалардың бірі – «іргелес аумақ» ұғымының нақтылануы.
Қағидаларға сәйкес, іргелес аумақ деп ғимараттың, құрылыстың, қоршаудың, құрылыс алаңының, сауда, жарнама объектілерінің және заңды немесе жеке тұлғалардың меншігіндегі, иелігіндегі, жалдауындағы немесе балансындағы өзге де объектілердің шекараларына тікелей іргелес жатқан, периметрі бойынша 5 метр шегіндегі аумақ түсініледі.
Бұл норма кәсіпкерлік нысандардың айналасындағы аумақты күтіп ұстау мәселесін нақтылауға мүмкіндік береді.
Алайда бұл ретте әрбір жағдайдың құқықтық негізі ескерілуі қажет. Қағидаларда, егер азаматтық заңнамада немесе шартта өзгеше көзделмесе, елді мекен аумақтарын күтіп-ұстау және тазалау жер учаскелерінің меншік иелерімен не шарт негізінде аумақтарды абаттандыруға қатысушылар арқылы жүзеге асырылатыны көзделген.
Кәсіпкерлік нысанның айналасы таза болуы тиіс
Кәсіпкерлік субъектілері өздеріне меншік құқығымен немесе өзге де заңды негізде тиесілі аумақтарды абаттандыруға, күтіп-ұстауға және пайдалануға жауапты.
Аумақты күтіп ұстау кезінде оның санитариялық және эстетикалық жағдайына, тазалығына, қоқыстың жиналмауына, абаттандыру элементтерінің сақталуына назар аудару қажет.
Кәсіпкерлік объектісінің кіреберісі, ғимараттың сыртқы келбеті, қоршауы, жаяу жүргіншілер жүретін бөлігі және объектіге іргелес аумақтың жинақылығы қала тұрғындары мен келушілер үшін қолайлы орта қалыптастырудың маңызды бөлігі болып табылады.
Қоқысты белгіленбеген орындарға тастауға болмайды
Қаланың санитариялық тазалығын қамтамасыз етудегі негізгі мәселелердің бірі – тұрмыстық және басқа да қалдықтарды белгіленбеген орындарға шығару.
Кәсіпкерлік субъектілері өз қызметі барысында қалыптасатын қалдықтарды жинау және шығару мәселесін тиісті тәртіппен ұйымдастыруы қажет.
Құрылыс және басқа да арнайы қалдықтарды қарапайым тұрмыстық қалдықтарға арналған контейнерлерге тастауға жол бермеу қажет.
Әрбір кәсіпкер өз нысанының айналасында тазалық сақталуына және қалдықтарды белгіленген тәртіппен шығаруға жауапкершілікпен қарауы тиіс.
Қысқы кезеңде қауіпсіздікке ерекше назар аудару қажет
Қыс мезгілінде кәсіпкерлік нысандардың кіреберістері мен жаяу жүргіншілер жүретін жерлердің қауіпсіздігіне ерекше назар аударған жөн.
Қар мен мұзды уақытылы тазалау, адамдардың жүріп-тұруына кедергі келтіретін жағдайларға жол бермеу – абаттандырудың ғана емес, қоғамдық қауіпсіздіктің де маңызды элементі.
Ал көктемгі-жазғы кезеңде аумақты санитариялық тазалау, көгалдандырылған учаскелерді күтіп-баптау және абаттандыру элементтерінің тиісті жағдайда болуын қамтамасыз ету өзекті.
Ғимараттардың сыртқы келбеті де маңызды
Кәсіпкерлік объектілердің сыртқы келбеті қаланың сәулеттік және эстетикалық бейнесіне тікелей әсер етеді.
Сондықтан ғимараттардың қасбеттерін, қоршауларды, кіреберістерді және басқа да сыртқы элементтерді таза әрі ұқыпты жағдайда ұстау қажет.
Сауда және жарнама объектілерінің орналасуы да қолданыстағы талаптарға сәйкес болуы тиіс.
Кәсіпкерлерге өз нысандарының сыртқы жағдайын тұрақты бақылап, бүлінген, тозған немесе көріктендіруді қажет ететін элементтерді уақытылы ретке келтіру ұсынылады.
Коммуналдық кәсіпорындардың жауапкершілігі
Қаланың инженерлік және коммуналдық инфрақұрылымының тұрақты жұмыс істеуі абаттандырудың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.
Коммуналдық кәсіпорындар өздерінің жауапкершілік аймағындағы объектілерді күтіп-ұстау, тазалау және тиісті техникалық жағдайда сақтау жұмыстарын белгіленген тәртіппен қамтамасыз етуі қажет.
Бұл ретте Үлгілік қағидалар елді мекенді абаттандыруды тек кәсіпкерлердің міндеті ретінде қарастырмайды. Абаттандыруға қатысушылар, сондай-ақ өздеріне тиесілі аумақтарды пайдаланатын жеке және заңды тұлғалар да тиісті жұмыстарға қатысады.
Абаттандыру – тек міндет емес, қала мәдениеті
Жаңа Үлгілік қағидалардың негізгі мақсаты – елді мекендерде қауіпсіз, жайлы, экологиялық қолайлы және тартымды қалалық орта қалыптастыру.
Сондықтан абаттандыру талаптарын сақтау тек бақылау немесе жауапкершілік шараларымен шектелмеуі керек. Бұл – кәсіпкердің өз нысанына, коммуналдық кәсіпорынның өз қызметіне және жалпы қалаға деген жауапкершілігінің көрсеткіші.
Тараз қаласы әкімдігінің кәсіпкерлік, өнеркәсіп және туризм бөлімі қала аумағында қызмет атқаратын барлық кәсіпкерлік субъектілерін жаңа Үлгілік қағидалардың талаптарымен танысып, өз нысандары мен оларға іргелес аумақтардың тиісті санитариялық және эстетикалық жағдайда болуын қамтамасыз етуге шақырады.
Таза көше, жинақы кәсіпкерлік нысан, абаттандырылған аумақ – тұрғындарға қолайлы әрі қауіпсіз қаланың негізі.
Таза әрі көрікті Тараз – баршамызға ортақ міндет!
Тараз қаласы әкімдігінің
кәсіпкерлік, өнеркәсіп және
туризм бөлімінің басшысы Н.Әкек