Қазіргі әлемде өңірлердің дамуы табиғи ресурстардың көлемімен немесе өндірістік әлеуетімен ғана өлшенбейді. Жаһандық бәсекелестік дәуірінде экономикалық табыстың, әлеуметтік тұрақтылықтың және инновациялық серпілістің басты факторы ретінде адами капитал алдыңғы орынға шықты. Сондықтан кез келген аймақтың ұзақ мерзімді дамуы ең алдымен білім беру жүйесінің сапасына, ғылыми әлеуетіне және интеллектуалдық мүмкіндіктеріне байланысты.
Бұл үрдіс Қазақстан өңірлері үшін де ерекше маңызға ие. Әсіресе тарихи тамыры терең, экономикалық әлеуеті жоғары Жамбыл облысы үшін білім мен ғылым мәселесі тек әлеуметтік саланың міндеті емес, өңірдің болашақ даму бағытын айқындайтын стратегиялық факторға айналып отыр.
Соңғы жылдары Жамбыл облысында білім беру жүйесін жаңғыртуға, жастардың сапалы білім алуына және ғылыми қызметті дамытуға бағытталған жұмыстар жүйелі түрде жүргізілуде. Өңірде жаңа мектептер бой көтеріп, білім беру ұйымдарының материалдық-техникалық базасы жаңартылып, жоғары білім беру жүйесінде халықаралық тәжірибелер енгізіле бастады.
Сарапшылардың пікірінше, қазіргі кезеңде өңірдің бәсекеге қабілеттілігі ең алдымен оның интеллектуалдық әлеуетімен анықталады. Өйткені жаңа өндірістерді іске қосатын, инновациялық жобаларды жүзеге асыратын және экономиканы алға сүйрейтін негізгі күш – білімді адамдар.
Жамбыл облысы соңғы жылдары индустриялық және аграрлық бағыттарда айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізіп келеді. Химия өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, өңдеу өндірісі және логистика салалары өңір экономикасының негізгі бағыттарына айналған. Алайда бұл салалардың тұрақты дамуы үшін жоғары білікті мамандар қажет.
М.Х.Дулати атындағы Тараз университетінің Басқарма Төрағасы – Ректор, заң ғылымдарының докторы, профессор Ләззат Еркінбаеваның пікірінше, қазіргі таңда өңірлердің дамуы білім мен ғылымның даму деңгейімен тікелей байланысты. Оның айтуынша, заманауи экономика білікті кадрларсыз және ғылыми жаңалықтарсыз дамуы мүмкін емес.
Бүгінде Жамбыл облысының алдында тұрған негізгі міндеттердің бірі – жастардың сапалы білім алуына жағдай жасау арқылы адами капиталдың сапасын арттыру. Бұл бағыттағы жұмыстар мектепке дейінгі білім беруден бастап жоғары білім жүйесіне дейінгі барлық деңгейді қамтуы тиіс.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, дамыған мемлекеттердің табысы ең алдымен білімге салынған инвестицияның нәтижесі. Табиғи ресурстары шектеулі болғанына қарамастан, Жапония, Сингапур, Финляндия және Оңтүстік Корея сияқты мемлекеттер білім мен ғылымды дамытудың арқасында әлемдік көшбасшылар қатарына көтерілді.
Бұл тәжірибе Қазақстан өңірлері үшін де маңызды. Әсіресе Жамбыл облысы сияқты өндірістік және аграрлық әлеуеті жоғары аймақтар үшін білім мен ғылымды дамыту экономикалық өсудің негізгі тетіктерінің бірі болып табылады.
Қазіргі кезде өңір экономикасына инженерлер, технологтар, агрономдар, IT-мамандар, заңгерлер және педагогтар қажет. Сондықтан жоғары оқу орындары еңбек нарығының сұранысына сәйкес мамандар даярлауға басымдық беруі тиіс.
Жамбыл өңірінің интеллектуалдық әлеуетін қалыптастырудағы маңызды орталықтардың бірі – Дулати университеті. Бүгінде бұл оқу орны тек білім берумен ғана шектелмей, ғылыми зерттеулер жүргізу, халықаралық ынтымақтастықты дамыту және өңірдің әлеуметтік-экономикалық мәселелерін шешуге бағытталған жобаларды жүзеге асыру бағытында жұмыс атқарып келеді.
Университеттердің жаңа миссиясы туралы әлемдік тәжірибе де осыны көрсетеді. Қазіргі заманғы жоғары оқу орындары тек диплом беретін мекеме емес. Олар инновациялардың, ғылыми жаңалықтардың және жаңа идеялардың орталығына айналуда.
Ғылымның өңірлік дамуға әсері ерекше назар аударуды қажет етеді. Бүгінде әлемнің дамыған елдерінде ғылыми зерттеулер нақты экономикалық мәселелерді шешуге бағытталған. Мысалы, ауыл шаруашылығы саласындағы ғылыми жаңалықтар өнімділікті арттыруға көмектессе, инженерлік зерттеулер өндіріс тиімділігін көтеруге мүмкіндік береді.
Жамбыл облысы үшін бұл бағыттардың барлығы маңызды. Өңірдің ауыл шаруашылығы саласында су үнемдеу технологияларын енгізу, өнім сапасын арттыру және климаттық өзгерістерге бейімделу мәселелері өзекті болып отыр. Мұндай міндеттерді шешуде ғылымның рөлі ерекше.
Сонымен қатар облыстың өнеркәсіптік әлеуетін арттыру үшін де ғылыми зерттеулер қажет. Қазіргі өндіріс орындары жаңа технологияларды меңгерген және инновациялық ойлай алатын мамандарды талап етеді.
Ләззат Еркінбаеваның пікірінше, ғылым мен өндіріс арасындағы байланысты күшейту өңірлік дамудың маңызды бағыттарының бірі болуы тиіс. Университеттерде жүргізілетін ғылыми зерттеулер нақты салалардың қажеттілігіне жауап беруі қажет.
Бүгінгі таңда жастардың ғылымға қызығушылығын арттыру мәселесі де маңызды болып отыр. Себебі өңірдің интеллектуалдық болашағы қазіргі студенттер мен жас зерттеушілердің әлеуетіне байланысты.
Соңғы жылдары Қазақстанда жас ғалымдарды қолдау бағытында маңызды бастамалар жүзеге асырылуда. Ғылыми гранттар, тағылымдамалар және халықаралық бағдарламалар жастардың ғылымға келуіне жаңа мүмкіндік ашып отыр.
Жамбыл облысының жастары үшін де бұл бағыттағы мүмкіндіктер кеңейіп келеді. Білім мен ғылымға ұмтылған жас буын қалыптасқан жағдайда өңірдің интеллектуалдық әлеуеті айтарлықтай арта түседі.
Цифрландыру дәуірінде білім беру жүйесіне қойылатын талаптар да өзгеруде. Қазіргі заманғы маман тек өз кәсібін білумен шектелмеуі тиіс. Ол цифрлық технологияларды меңгерген, бірнеше тілде еркін сөйлейтін және үздіксіз білім алуға дайын болуы қажет.
Сарапшылардың пікірінше, болашақтың табысты өңірлері жаңа технологияларды игеруге қабілетті адами капитал қалыптастыра алған аймақтар болады. Сондықтан білім беру жүйесінің басты міндеті жастарды жаңа экономиканың талаптарына бейімдеу болып табылады.
Жамбыл облысының болашағы туралы сөз болғанда, көбіне өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы немесе инфрақұрылым мәселелері қозғалады. Алайда осы бағыттардың барлығының түпкі негізінде адам факторы жатыр. Заманауи зауытты да, инновациялық кәсіпорынды да, тиімді мемлекеттік басқару жүйесін де білімді мамандар қалыптастырады.
Сондықтан өңірдің интеллектуалдық келбетін дамыту мәселесі тек білім саласының міндеті емес. Бұл – Жамбыл облысының ұзақ мерзімді экономикалық дамуының, әлеуметтік тұрақтылығының және халықаралық бәсекеге қабілеттілігінің негізгі шарты.
Бүгінгі таңда әлем дамудың жаңа кезеңіне қадам басты. Бұл кезеңде мемлекеттер ғана емес, өңірлер де өзара бәсекеге түсуде. Мұндай жағдайда Жамбыл облысының табысты болуы ең алдымен оның адами капиталының сапасына байланысты болады.
Сол себепті білім мен ғылымды дамыту, жастардың әлеуетін арттыру, ғылыми зерттеулерді қолдау және инновациялық мәдениетті қалыптастыру өңірдің стратегиялық басымдықтарының қатарында қалуы тиіс. Өйткені Жамбылдың ертеңгі табысы бүгінгі білім мен ғылымға салынған инвестицияның нәтижесі болмақ.